Deurnes Stemvee

Trompetter DAS 20060421 Ouwerling klein

                        Mijn Stemvee!!!

“(Proclamatie van de pui van ’t Millioenen-huis)"

 

Gij zult stemmen.

Gij moet stemmen.

Al moest gij door het vuur, ik wil, ik gebied: stemt!

Gij zult alleen op mijn mannen stemmen.

Gij moet het. Ik wil het.

Mijn wil is wet.

Ik ben het gezag, anders niemand.”

 

 

Zo begint de “twaalfde groote Kietelkei” in ‘De Zuidwillemsvaart. Nieuws- en Advertentieblad voor Peelland’ van woensdag 12 juli 1905. Dat jaar was in Deurne een felle strijd losgebarsten rondom de verkiezing van vier gemeenteraadsleden. Die strijd werd ook buiten Deurne met grote belangstelling gevolgd. De dagelijkse berichten in de ‘Zuidwillemsvaart’ zullen daar aan hebben bijgedragen. Deurnenaar Hendrik Nicolaas Ouwerling was toen de redacteur van de krant en in de verkiezingsstrijd niet onpartijdig. Hij was namelijk voorman van de plaatselijke afdeling van de R.K. Kiesvereniging, die graag de eigen kandidaten in de raad verkozen zag. Ouwerling gebruikte zijn krant om de kiezers zo ver te krijgen zijn kandidaten Van de Mortel, Van Oers en Verstappen in de Deurnese raad te krijgen. Maar meer nog schreef hij onder eigen naam negatief over de kandidaten van de gemeente: Bertrams, Van Hombergh, Loomans en Munsters. En ook nam hij er ‘kietelkeikes’ in op, geschreven door ‘Loeriske’, naast gefingeerde, gevonden en ingezonden brieven van bijvoorbeeld ‘Eenige Zeilbergsche boeren van den ouden stempel’. De democratische verkiezingen, waarvoor tijdens de Bataafse Republiek vanuit vrijheid, gelijkheid, broederschap de basis was gelegd (zie vorige Peel In Perspectief), waren een eeuw geleden al ontaard in macht en oppositie.

In de ‘kietelkeikes’ werd door de Deurnese oppositie de draak gestoken met de tegenpartij. Die werd geleid door burgemeester Klaas Laan en gemeentesecretaris Janssens. Janssens, in 1860 als gemeentesecretaris in Deurne benoemd, werd in de volksmond ‘Bismarck’ genoemd; vanwege zijn gelijkenis met de Duitse leider, maar ook vanwege zijn niet door iedereen gewaardeerde machtspositie en daadkracht. In de hiervoor aangehaalde ‘twaalfde groote Kietelkei’ laat ‘Loeriske’ de burgemeester vanaf het bordes van het gemeentehuis diens stemvee toespreken. Omdat er verkiezingen zijn, wordt van alles beloofd wat toch niet nagekomen zal worden en laten de politieke leiders zich op plaatsen zien waar ze anders nooit komen. Hoe ‘Loeriske’ dit ziet, zal ik in de volgende PIP beschrijven.

Niet alleen de kiezers zijn het stemvee van Laan, ook zijn gemeenteraadsleden zijn dat. In de krant van zaterdag 1 juli 1905 heeft Ouwerling uitgebreid aangetoond, dat de raadsleden van de ‘gemeente’ stille, volgzame leden zijn. “Zeker Mijnheer de Burgemeester, ze zijn voor u zeer gemakkelijk geweest. Ge weet wat Ge hebt. Ge hebt van hunnen kant geen op- of aanmerkingen te vreezen. Wat zou iemand, die met behulp van u en de uwen in den Raad werd gezet ook tegen U ondernemen?” Ouwerling analyseerde 24 raadsvergaderingen van september 1900 tot en met december 1904. In tien vergaderingen hebben Van Hombergh, Loomans en Munsters helemaal niks gezegd. In de andere is er wel eens iets, zij het weinig, uit hun mond gekomen. Laan en ‘Bismarck’ hebben de macht in Deurne en die willen ze met alle middelen houden.

Al bij de verkiezingen in 1903 had de Commissaris van de Koningin hun optreden aan de kaak gesteld. Deze schrijft op 16 oktober 1903 aan de Deurnese burgemeester: “Van alleszins betrouwbare zyde word ik ingelicht omtrent praktyken van bestuur, ambtenaren en politie uwer gemeente, die neerkomen op het stellen en bevorderen van officieele kandidaturen by de verkiezing van den gemeenteraad. Als hoofdpersoon treedt daarby op de secretaris der gemeente, die een week vóór de verkiezing deboeren afloopt, ook in Liessel, waar hij anders nooit gezien wordt.” Durft iemand een kandidatenlijst op het gemeentehuis te halen, dan wordt hij onvriendelijk ontvangen en geïntimideerd door de secretaris, wanneer het gaat om andere kandidaten dan die van het gemeentebestuur. De secretaris geeft uiteindelijk een lijst, waarop veel minder ruimte voor ondertekeningen is dan op de lijst voor kandidaten van hem en de burgemeester. De Commissaris van de Koningin somt nog een aantal andere voorvallen op, waarin de veldwachter en de gemeentesecretaris de hand hebben en die eigenlijk niet kunnen. Hij wijst de burgemeester er op, dat “de raad moet worden aangevuld door vrye kiezers, niet door den raad zelf by middel van verlokte of gedwongen kiezers. In uwe gemeente met haar ryke bezittingen en groot gemeentebedryf ligt in de bemoeiing van het raadhuis uit met de verkiezingen eene pressie, die naar corruptie aardt, omdat zoo licht het gebruik van stemrecht gekoppeld kan worden aan genot of derving van voordeelen in beroep of nering.” In 1905 vindt de Commissaris van de Koningin het nodig de burgemeester nog eens aan zijn brief uit 1903 te herinneren.

 Gemeentesecretaris Janssens

 Gemeentesecretaris Janssens
 
De veelvuldige propaganda van Ouwerling in de Zuidwillemsvaart had schijnbaar succes. Bij de verkiezingen van 7 juli 1905 haalden de vier kandidaten van Ouwerlings Kiesvereniging slechts 16 stemmen minder dan de kandidaten van de gemeentelijst van burgemeester Klaas Laan en gemeentesecretaris Janssens. Het kiessysteem was echter anders dan nu; de stemmen telden per persoon en niet per lijst. In die eerste stemronde haalde enkel L. van Hombergh van de gemeentelijst met 328 stemmen het vereiste aantal om rechtstreeks gekozen te zijn. Voor de andere drie beschikbare zetels moest enkele weken later een nieuwe stemronde gehouden worden. Nieuwe kansen voor Ouwerlings propaganda en die benutte hij ook. Op 20 juli behaalden de vier kandidaten van de Kiesvereniging gezamenlijk een klinkende overwinning op de twee kandidaten van de gemeentelijst; 1318 stemmen tegen 739. Maar hoe goed je propaganda ook is, in het stemhokje beslist de kiezer.
 
De stemmen op de kandidaten van Ouwerling waren zo verdeeld, dat, ondanks het grootste totaalaantal, slechts één van hen verkozen was. Dat was A. van de Mortel Gzn met 611 stemmen. De 739 stemmen op de gemeentelijst waren zo verdeeld dat hun beide kandidaten gekozen waren; H. Loomans met 375 en Jos Bertrams met 364 stemmen. Van Oers (327 stemmen) – in de eerste ronde nog tweede met 300 stemmen – en Verstappen (333 stemmen) kwamen niet veel tekort en hadden het overschot van Van de Mortel goed kunnen gebruiken. Veel van de stemmen zijn toen door het kiessysteem verloren gegaan. In drie van de vier Deurnese districten vergaarden de kandidaten van de Kiesvereniging in de tweede ronde de meeste stemmen. In Deurne-dorp 756 tegen 354, in Liessel 229 tegen 215 en in Helenaveen zelfs 237 tegen 7. Enkel Neerkant was voor de gemeentelijst: 163 tegen 96. Laan en Janssens kregen echter drie van hun kandidaten in de raad; Ouwerling slechts één.
 

 

Bronnen: De Zuidwillemsvaart en archieven en fotocollectie van de gemeente Deurne bij het Regionaal Historisch Centrum Eindhoven.

Reactie plaatsen

Naam

E-mail

Bericht

Ik ga akkoord met het privacy beleid




Vergeet niet akkoord te gaan met het privacy beleid
Reacties worden geladen...
Ontdekken
Leboco
Luther publiceert zijn 95 stellingen in 1517 op de kerkdeuren van Wittenberg. Schilderij: Ferdinand Pauwels ca. 1872.
Beroving door funeste invloed beeldroman
De harmonie bij het gouden jubileum in 1921. Zittend, derde van links: Jacques Cuijpers.
images/hourglass.png

ZOEKEN...